Bóng đè hay còn được gọi là chứng liệt thân khi ngủ, là một vấn đề mà 40% dân số trên thế giới mắc phải. Theo các nhà thần kinh học, sự gián đoạn của não bộ đã tác động đến khả năng điều khiển vòng tuần hoàn thức-ngủ, từ ấy dẫn tới hiện tượng bóng đè – một dạng của chứng rối loạn giấc ngủ.
Bóng đè không hiểm nguy đến tính mạng, nhưng nó có thể gây lo lắng. Không chỉ có thế, hiện tượng này có thể xảy ra cùng với những rối loạn giấc ngủ khác, chả hạn như chứng ngủ rũ (narcolepsy). Bóng đè có thể bắt đầu trong thời niên thiếu và có thể trở nên thường xuyên trong các năm 20 và 30 tuổi.
- Phân loại bóng đè
Tuy có nhiều dạng khác nhau, nhưng đại đa số người bị bóng đè thường có tín hiệu ngạt thở, tức ngực, chẳng thể cử động hay kêu la, vẫy vùng lúc ngủ. Một số người sau khi bị bóng đè thường không dám ngủ hoặc khó ngủ lại.
Ảo giác đột nhập: Hiện tượng này là người đang ngủ thấy có người lạ đột nhập vào phòng, sinh hoạt trong phòng như: đi lại, ngồi hoặc nằm lên giường, thậm chí là ngủ cùng mình. Chính nỗi sợ hãi của chứng ảo giác đột nhập khiến người ngủ tê cứng chân tay, đổ mồi hôi và người mỏi nhừ sau lúc thức giấc.
Ảo giác thực thể: Thường xuất hiện vào giai đoạn cuối giấc ngủ và là dạng ảo giác phổ thông nhất của hiện tượng bóng đè. Dấu hiệu của chứng ảo giác này là bị đè ở vùng bụng và ngực khiến thân thể như ngưng thở, họ chỉ có thể tỉnh giấc khi thiếu oxi lên não. Với những người bị suy nhược thần kinh, họ có thể bị bóng đè 2-3 lần/1 đêm.
Ảo giác thăng bằng: Chứng ảo giác này gây ra cho con người một cảm giác thật trong một toàn cầu ảo. Ảo giác cân bằng thường xảy ra ở những người có bệnh mãn tính về rối loạn tiền đình. Họ sẽ cảm thấy chới với trong lúc ngủ như rơi xuống vực, rơi từ tòa nhà cao tầng hay rơi từ tàu bay với độ cao không tưởng. Tuy nhiên, người bị ảo giác cân bằng thường thức dậy giữa lúc ngủ, nghĩa là giữa khi đang rơi lưng chừng. Điều này khiến họ vô cùng sợ hãi, tay chân co quắp, tim đập liên tiếp, và thường không thể ngủ lại sau đấy.
- Nguyên do bị bóng đè
Giấc ngủ diễn ra theo chu kỳ, mỗi chu kỳ được chia làm 2 pha: pha ngủ nhanh (hay pha cử động mắt nhanh) và pha ngủ chậm. Bóng đè lúc ngủ liên quan đến sự đứt quãng hoặc phân mảnh giấc ngủ mắt di chuyển nhanh (giấc ngủ REM). Cơ thể xen kẽ giữa pha cử động mắt nhanh và pha ngủ chậm (non-rapid eye movement - NREM).
Một chu kỳ REM-NREM kéo dài khoảng 90 phút và đại đa số thời gian dành cho việc ngủ là ở NREM. Trong thời gian NREM, cơ thể thư giãn. Trong thời gian REM, mắt di chuyển nhanh, nhưng thân thể được thư giãn. Giấc mơ xảy ra vào thời khắc này. Hiện tượng bóng đè xảy ra khi sự bất động thân thể trong pha ngủ nhanh vẫn tiếp diễn duy trì, trong khi não bộ đã hoạt động rồi. Những khu vực của bộ não phát hiện những mối đe dọa đang ở trạng thái cao và quá mẫn cảm.
- Một số triệu chứng của bệnh bóng đè
Cơ thể tiết nhiều mồ hôi so với bình thường, đầu và những cơ xuất hiện tình huống đau nhức khó chịu. Trong một số trường hợp, đối tượng bị bóng đè sẽ có cảm giác tức ngực, khó thở và có vật nặng đè lên ngực. Sau lúc bị bóng đè, một số đối tượng có thể rơi vào hiện trạng lo âu, buồn bã và mỏi mệt.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè thường xuất hiện khi chúng ta gần tỉnh giấc hoặc ngay sau khi vừa bước vào giấc ngủ với những bộc lộ khác nhau. Dấu hiệu khi bị bóng đề phổ biến nhất đó là mắt người bị bóng đè thường di chuyển nhanh, nhưng cơ thể mất khả năng kiểm soát vấn đề chuyển động, tính linh động của tay, chân trong vài giây, thậm chí kéo dài tới vài phút.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè khiến cơ thể rơi vào trạng thái bất động dù đang tỉnh táo khiến chúng ta xuất hiện cảm giác sợ hãi, ảo giác, thậm chí là việc hoang tưởng về mẫu chết. Người bị bóng đè vẫn có khả năng nhận thức được các vấn đề, sự việc xung quanh, tuy nhiên chẳng thể nói chuyện. Trong hoặc sau lúc tỉnh dậy từ bóng đè, một số người có biểu lộ nói mớ, mất nhận thức nhất thời.
- Các đối tượng dễ bị bóng đè
Bóng đè thường xảy ra ở độ tuổi thanh thiếu niên và giai đoạn từ 20-30 tuổi. Ngoài ra, hiện tượng bị bóng đè ảnh hưởng tới nam giới nhiều hơn nữ giới. Bóng đè là một hiện tượng có khả năng di truyền, cho nên, nếu cha mẹ mắc phải, con chiếc của họ cũng có khả năng bị bóng đè. Các người trong trạng thái căng thẳng, chịu áp lực to. Các người phải làm việc theo ca, hoặc thiếu ngủ. Những người bị chứng rối loạn giấc ngủ. Ngủ ở tư thế khác với tư thế thường ngày.
- Ngay lúc bị bóng đè
Mọi người thường có xu hướng hoảng loạn, khiếp sợ khi bị bòng đè. Hãy tĩnh tâm, đấy không phải là một phương pháp hay để đối mặt với hiện tượng này. Để giúp cơ thể trở lại hiện trạng thông thường bạn có thể tham khảo một số biện pháp dưới đây.
Giữ nguyên tư thế: hầu hết mọi người sẽ vùng vẫy, hoặc cố chống cự với mong muốn thoát ra khỏi tình trạng này càng nhanh càng tốt. Nhưng vô dụng. Hãy phấn đấu bình tĩnh, giữ nguyên tư thế nằm và mọi chuyện sẽ qua thôi. Tập trung hít thở: khi bị bóng đè, nếu bạn trở nên hoảng loạn hoặc sợ hãi, tim bạn sẽ đập liên hồi, điều này càng khiến trình trạng tồi tệ hơn. Hãy nỗ lực thở đều để giúp thân thể mau chóng trở về trạng thái bình thường.
Tìm kiếm sự trợ giúp từ người ngủ bên cạnh: Nếu bạn không ngủ một mình, hãy nói cho người ngủ cùng về tình huống bạn thường gặp phải. Từ ấy, nhờ họ gọi bạn dậy lúc bạn có những tín hiệu của hiện tượng bóng đè. Cố gắng nói chuyện: Bạn sẽ có cảm giác toàn thân bị đè nặng, cổ họng tê cứng khi bị bóng đè. Hãy quyết tâm nói một từ ngắn, hoặc ho, hoặc đằng hắng để đánh thức thân thể cũng như hệ thần kinh vận động. Cử động nhẹ: Bạn có thể thực hiện những cử động đơn giản như: co duỗi những ngón chân, ngón tay, hay hoạt động các cơ mặt để giúp bản thân mau chóng thoát ra khỏi tình huống bóng đè.
>>> Danh mục khác: