Trà đạo hay Zen tea là một nét văn hóa độc đáo được hình thành từ rất lâu đời tại Nhật Bản. Có thể nói, trà đạo của người Nhật đã khiến cả thế giới nghiêng mình kính phục bởi sự cầu kỳ và tinh tế của nó. Không chỉ đơn giản là uống trà mà còn ẩn đựng cả nghệ thuật sống trong việc thưởng thức 1 tách trà.
- Nghệ thuật trà đạo
Trà đạo là việc uống trà, đàm luận, đây được xem là nghệ thuật về triết lý, thưởng thức cuộc sống và mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Trà đạo ở xứ sở Mặt Trời phát triển từ khoảng cuối thế kỷ XII, theo truyền thuyết của Nhật Bản, vào khoảng thời gian ấy, vị cao tăng người Nhật Bản là nhà sư Eisai (1141-1215) sang Trung Hoa để tham vấn học đạo. Lúc trở về nước, ngài đã mang theo một số hạt trà về trồng ở trong sân chùa, được gọi là matcha. Khi đầu matcha chỉ được sử dụng như một loại thuốc, sau đấy đã trở thành một thức uống xa hoa mà chỉ giới thượng lưu mới được sử dụng và thưởng thức trong những buổi họp mặt.
Trong thời gian này, một số luật lệ của một buổi tiệc trà đã được quy định bởi giới võ sĩ (Samurai), giai cấp cai trị xã hội Nhật Bản lúc bấy giờ. Nhà sư Sen no Rikyu (1522-1591), một trong các doanh nhân giàu có nhất thời đó đã kế thừa, sáng lập và hoàn thiện lễ nghi của một buổi tiệc trà.
Đến cuối thời Edo (1603-1868) thưởng thức trà đạo trở thành đặc quyền của nam giới. Cho đến thời Meiji (1868-1912) thì phụ nữ mới chính thức được tham dự tiệc trà. Từ ấy, công dụng dụng giúp thư giãn lẫn tính hấp dẫn đặc biệt của hương vị trà đã thu hút rất nhiều người dân Nhật đến với thú uống trà. Giờ đây, họ đã kết hợp uống trà với tinh thật thiền của Phật giáo nhằm nâng cao nghệ thuật thưởng thức trà.
Từ uống trà đến trà đạo là một công đoạn không dừng nghỉ của người Nhật Bản nhằm biến tục uống trà du nhập từ nước ngoài trở thành một nghệ thuật sống của dân tộc mình. Không đơn giản chỉ là phép tắc uống trà, qua ấy người Nhật còn mong muốn hòa vào thiên nhiên, làm sạch tâm hồn, tu tâm dưỡng tính theo đúng ý thức Phật giáo.
Bốn nguyên tắc căn bản trong nghệ thuật trà đạo của người Nhật Bản là: Hòa – Kính – Thanh – Tịch. "Hòa" có nghĩa là sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, sự hòa hợp giữa trà nhân với những dụng cụ pha trà. “Kính” là lòng kính trọng, sự tôn kính đối với người khác, trình bày sự tri ân cuộc sống. Khi lòng tôn kính với vạn vật đạt tới sự không phân biệt thì tấm lòng trở nên thanh thản, yên tĩnh, trình bày sự thanh tịnh, đó chính là ý nghĩa của chữ “thanh”. “Tịch” có tức thị sự vắng lặng, lặng yên mang đến cho con người giảm giác yên tĩnh, vắng vẻ.
- Đặc điểm đặc sắc của nghệ thuật trà đạo
Không chỉ giúp thư giãn và hấp dẫn bởi mùi thơm thanh tao, giản dị, theo báo cáo của Daily Express, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã tuyên bố một nghiên cứu về cách thức sống thọ, ngăn ngừa lão hóa của người Nhật Bản, kết quả cho thất bí quyết của họ tới từ thói quen uống trà xanh mỗi ngày.
Theo nghiên cứu y khoa của trường đại học Showa Nhật Bản, trong 300ml trà xanh có đựng thành phần chống oxy hóa gấp 2,5 chai rượu vang đỏ. Đồng thời, trong trà xanh còn đựng phenol, mà phenol là chất có thể phòng ngừa ung thư. Theo 1 nghiên cứu từ 2006, người Nhật Bản tiêu thụ 1 lượng to trà xanh mỗi năm, nó đã giúp cho nguy cơ bị tim mạch giảm xuống đáng kể. Đặc biệt, loại trà rất được ưa chuộng tại đất nước này chính là bột matcha.
Matcha và bột trà xanh đều được làm từ lá trà, tuy nhiên, những loại lá để làm một matcha sẽ được người Nhật phủ bằng lưới đen để tích lũy nhiều chất diệp lục hơn, đem đến màu xanh đẹp mắt, giảm độ đắng chát và giàu sinh dưỡng hơn. Khác với trà xanh thông thường được sơ chế và xử lý nhiệt. Bột matcha được nghiền mịn trong điều kiện nghiêm ngặt để giữ được màu xanh cũng như vitamin cùng những loại khoáng vật trong trà. Hơn nữa, khi người Nhật uống matcha sẽ có thể thưởng thức trọn vẹn cả lá trà chứ không chỉ là phần nước trà. Do vậy, cơ thể cũng hấp thu được nhiều chất có lợi hơn cho sức khỏe.
Theo quan điểm của người Nhật Bản, uống trà sau bữa ăn sẽ giúp cơ thể tiêu hóa trơn tru hơn. Tuy nhiên, người Nhật sẽ tránh uống trà vào sáng sớm lúc chưa ăn gì và trước lúc ngủ để tránh mất ngủ. Hay uống trà quá nóng có thể làm tăng nguy cơ bị ung thư thực quản, bởi thế người Nhật Bản thường uống trà ở nhiệt độ vừa hoặc thấp.
- Một số lưu ý trong nghệ thuật trà đạo
Không đeo đầy đủ các loại đồ trang sức kim khí và đồng hồ, bởi bộ hầu trà đại đa số đều rất trị giá. Sẽ thật thô tục nếu khách mời không chú ý đến việc đeo đồng hồ để uống trà. Lúc thưởng thức trà đạo, phụ nữ không nên mặc váy ngắn còn đàn ông nên đi tất trắng. Khách uống trà không nên sử dụng nước hoa quá thơm. Bởi mỗi loại trà sẽ có mùi hương độc đáo. Nếu mùi hương của nước hoa quá nặng, khách mời sẽ bị coi là bất lịch sự.
>>> Tham khảo: